In Wat is GLP-1? lees je dat je darm zelf GLP-1 maakt als je eet, en dat dit hormoon binnen enkele minuten wordt afgebroken. GLP-1-medicijnen zijn zo ontworpen dat ze hetzelfde signaal geven, maar dan urenlang tot ongeveer een week. In dit artikel lees je hoe dat werkt en wat er in de praktijk bij komt kijken.

Wat is een receptoragonist?

Op veel cellen in je lichaam zitten receptoren: kleine ‘ontvangers’ waar een hormoon precies op past, zoals een sleutel in een slot. Als GLP-1 aan zijn receptor koppelt, gaat er in de cel een signaal aan.

Een agonist is een stof die op dezelfde receptor past en hetzelfde signaal geeft. GLP-1-medicijnen heten daarom officieel GLP-1-receptoragonisten. Ze lijken op het natuurlijke hormoon, maar zijn aangepast zodat het enzym DPP-4 ze nauwelijks kan afbreken en ze minder snel uit het lichaam verdwijnen. Bij sommige stoffen is er bijvoorbeeld een vetzuurstaartje aan vastgemaakt, waardoor ze aan eiwitten in het bloed binden en langzaam vrijkomen.

Het resultaat: de effecten van GLP-1 houden aan. De alvleesklier maakt meer insuline als de bloedsuiker hoog is, er komt minder glucagon vrij, de maag leegt trager en je voelt je sneller verzadigd.

Er zijn ook middelen die op twee receptoren werken. Tirzepatide werkt op de receptor voor GLP-1 én op de receptor voor GIP, een ander darmhormoon. Zie Werkzame stoffen op een rij.

Het verschil met insuline

Veel mensen denken dat een GLP-1-injectie een soort insuline is, omdat beide met een pen worden gespoten. Maar het zijn heel verschillende middelen.

Een GLP-1-medicijn is dus geen vervanging voor insuline bij mensen die insuline nodig hebben. Soms worden de twee wel samen gebruikt. Dan past de arts meestal de insulinedosis aan om hypo’s te voorkomen.

Het verschil met DPP-4-remmers

DPP-4-remmers (ook wel ‘gliptines’, zoals sitagliptine) zijn tabletten voor diabetes type 2. Ze remmen het enzym dat je eigen GLP-1 afbreekt. Daardoor blijft je eigen GLP-1 iets langer in het bloed.

Het verschil met GLP-1-receptoragonisten zit in de sterkte. Een DPP-4-remmer verhoogt je eigen GLP-1 maar een beetje. Een receptoragonist geeft een veel sterker en langduriger signaal. DPP-4-remmers hebben over het algemeen weinig effect op het gewicht. GLP-1-receptoragonisten en DPP-4-remmers worden meestal niet samen gebruikt, omdat ze via hetzelfde systeem werken.

Dagelijks of wekelijks

De verschillende werkzame stoffen blijven niet even lang in je lichaam. Daardoor verschilt hoe vaak je ze gebruikt.

Welke vorm het beste past, hangt af van je situatie, andere medicijnen, je voorkeur en wat vergoed wordt. Dat bespreek je met je arts.

Injectie of tablet

De meeste GLP-1-medicijnen zijn injecties. Ze zijn eiwitachtig en zouden in de maag grotendeels worden afgebroken. Er bestaat ook een tabletvorm van semaglutide, die dankzij een hulpstof toch via de maag kan worden opgenomen. Er wordt onderzoek gedaan naar meer tabletten, maar welke middelen in Nederland beschikbaar zijn, verandert in de loop van de tijd. Zo’n tablet moet je volgens strikte regels innemen, op een lege maag en met weinig water, en daarna even wachten voordat je eet of drinkt. De precieze instructies staan in de bijsluiter.

Waarom de dosis wordt opgebouwd

Je begint vrijwel altijd met een lage startdosis. Na een aantal weken verhoogt de arts de dosis stap voor stap, tot de dosis die bij jou past. Dit heet ‘optitreren’.

Waarom? De meest voorkomende bijwerkingen, zoals misselijkheid, braken en diarree, komen vooral voor in het begin en na een verhoging. Door rustig op te bouwen krijgt je maag-darmstelsel tijd om te wennen. Heb je veel last na een verhoging, dan kan de arts besluiten langer op dezelfde dosis te blijven.

• Verhoog de dosis nooit zelf, ook niet als je denkt dat het middel ‘niet genoeg doet’.
• Gebruik nooit een andere pen of een ander middel dan je hebt voorgeschreven gekregen.
• Ben je een dosis vergeten? Volg de bijsluiter of bel je apotheek. Neem niet zomaar een dubbele dosis.

Hoe werkt een pen, in het algemeen?

De meeste injecties gaan met een voorgevulde pen. Er zijn pennen voor eenmalig gebruik (je gooit ze na één injectie weg) en pennen voor meerdere doses (je zet er steeds een nieuw naaldje op). Elke pen werkt net iets anders. Laat je bij de eerste keer goed uitleggen hoe het moet, door je huisarts, praktijkondersteuner, diabetesverpleegkundige of apotheker.

Waar prik je?

GLP-1-medicijnen worden onderhuids gespoten, in het vetweefsel net onder de huid. Niet in een spier of een ader. Gebruikelijke plekken zijn:

Wissel van plek

Prik niet steeds op precies dezelfde plek. Als je dat wel doet, kan er een verharding in het vetweefsel ontstaan. Wissel daarom af (‘roteren’), bijvoorbeeld door elke keer een paar centimeter op te schuiven of per keer een andere kant van je buik te nemen.

Algemene stappen

1. Was je handen.
2. Controleer het etiket: is het het juiste middel, niet over de datum, en ziet de vloeistof eruit zoals in de bijsluiter staat beschreven?
3. Zet indien nodig een nieuwe naald op de pen.
4. Volg de gebruiksaanwijzing van jouw pen voor het instellen en het eventueel testen (‘primen’).
5. Prik in een schoon stuk huid zonder wondjes, littekens of blauwe plekken.
6. Houd de pen zo lang op zijn plek als de gebruiksaanwijzing aangeeft.
7. Gooi gebruikte naalden in een speciale naaldencontainer. Die is verkrijgbaar bij de apotheek.

Bewaren

GLP-1-medicijnen zijn gevoelig voor warmte en kou. Algemene regels:

• Bewaar pennen die je nog niet gebruikt in de koelkast (2–8 °C), niet tegen het vriesvak aan.
• Nooit invriezen. Is een pen bevroren geweest, gebruik hem dan niet meer, ook niet als hij weer ontdooid is.
• Bescherm de pen tegen licht. Laat de dop erop of bewaar hem in de doos.
• Een pen die in gebruik is, mag vaak een tijdje buiten de koelkast bewaard worden. Hoe lang en tot welke temperatuur verschilt per middel. Kijk in de bijsluiter.
• Laat de pen nooit in een warme auto of in de zon liggen.

Op reis? Lees de tips in Veilig gebruik.

Wat kun je merken?

Veel mensen merken in de eerste weken dat ze minder trek hebben en sneller vol zitten. Ook maag-darmklachten komen vaak voor, vooral in het begin. Hoe sterk de effecten zijn, verschilt sterk per persoon. Bespreek met je arts wat je kunt verwachten en wanneer je terugkomt voor controle. Lees ook over bijwerkingen, zodat je weet wanneer je contact moet opnemen.

Veelgestelde vragen