Ongeveer de helft van de volwassenen in Nederland heeft overgewicht, en een flink deel daarvan heeft obesitas. Steeds meer artsen en organisaties zien obesitas als een chronische ziekte: een aandoening die lang duurt, veel oorzaken heeft en vaak terugkomt. Dat verandert de manier waarop je ernaar kijkt. Het gaat niet om ‘gewoon minder eten en meer bewegen’, maar om langdurige zorg en steun.

De BMI

De Body Mass Index (BMI) geeft aan of je gewicht gezond is in verhouding tot je lengte. Je berekent hem zo: je gewicht in kilo’s gedeeld door je lengte in meters in het kwadraat.

Voorbeeld: je weegt 95 kilo en bent 1,75 meter lang. 1,75 × 1,75 = 3,06. 95 gedeeld door 3,06 = ongeveer 31. Je BMI is dan ongeveer 31.

Voor mensen van 70 jaar en ouder ligt een gezond gewicht wat hoger: volgens het Voedingscentrum tussen een BMI van ongeveer 22 en 28. Voor kinderen gelden andere grenzen.

Buikomvang

Vet rond je buik en organen is ongunstiger voor je gezondheid dan vet op bijvoorbeeld je heupen. De buikomvang is daarom een goede extra maat. Meet hem zo: ga rechtop staan, adem rustig uit en meet halverwege tussen je onderste rib en de bovenkant van je heupbot.

Oorzaken

Je gewicht wordt bepaald door een samenspel van veel factoren. Een deel daarvan heb je zelf maar beperkt in de hand.

Ook het lichaam zelf werkt tegen. Na afvallen stuurt het extra hongersignalen en verbruikt het wat minder energie. Daarom is gewicht houden vaak nog moeilijker dan afvallen.

Gevolgen voor je gezondheid

Obesitas vergroot de kans op veel andere aandoeningen, zoals:

• diabetes type 2;
• hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en beroerte;
• slaapapneu (ademstops tijdens de slaap);
• artrose in knieën en heupen, en rugklachten;
• leververvetting;
• galstenen;
• sommige soorten kanker;
• vruchtbaarheidsproblemen;
• somberheid, een laag zelfbeeld en angst.

Goed om te weten: ook als je een deel van je gewicht kwijtraakt, kan je gezondheid al verbeteren. Bijvoorbeeld je bloeddruk, bloedsuiker en je conditie. En ook zonder veel af te vallen, levert gezonder eten en meer bewegen al gezondheidswinst op.

Wat kun je zelf doen?

Kleine, haalbare stappen werken op de lange termijn vaak beter dan een streng dieet. Kies er een of twee uit om mee te beginnen:

• Eet volgens de Schijf van Vijf en kies vaker voor water in plaats van suikerhoudende drankjes.
• Eet op vaste tijden en neem de tijd voor je maaltijd.
• Beweeg elke dag, bijvoorbeeld een wandeling of de fiets in plaats van de auto. Werk toe naar minstens 150 minuten per week.
• Doe twee keer per week oefeningen voor je spieren en botten.
• Zorg voor een vast slaapritme.
• Zoek steun, bijvoorbeeld bij je partner, een vriend of een groep.

Lukt het niet alleen? Dat is heel normaal. Juist daarom bestaat er begeleiding.

De Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI)

De GLI is een programma van ongeveer twee jaar waarin je met een leefstijlcoach werkt aan gezonder eten, meer bewegen en gezond gedrag. Vaak in een combinatie van groepsbijeenkomsten en individuele gesprekken. Het gaat niet om een streng dieet, maar om gewoontes die je kunt volhouden.

• De GLI wordt vergoed uit de basisverzekering.
• Hij valt niet onder het eigen risico. Check voor de zekerheid je polis of vraag het je verzekeraar.
• Je hebt een verwijzing nodig van je huisarts.
• Hij is bedoeld voor mensen met overgewicht en een verhoogd gezondheidsrisico, en voor mensen met obesitas.

Andere vormen van behandeling

Naast leefstijlbegeleiding zijn er andere mogelijkheden, altijd in overleg met je arts:

• Begeleiding door een diëtist, fysiotherapeut of psycholoog, bijvoorbeeld bij emotie-eten.
• Medicijnen, zoals sommige GLP-1-medicijnen, voor volwassenen die aan bepaalde voorwaarden voldoen. Altijd naast leefstijl en met aandacht voor bijwerkingen. Zie Voor wie zijn GLP-1-medicijnen bedoeld?
• Een maagverkleining (bariatrische chirurgie), voor mensen met een BMI van 40 of hoger, of 35 of hoger met een ernstige gewichtsgerelateerde aandoening, na een uitgebreide screening.

Stigma

Mensen met obesitas krijgen vaak te maken met vooroordelen: ze zouden lui zijn of geen discipline hebben. Dat klopt niet, en het helpt ook niet. Stigma kan juist leiden tot stress, schaamte, minder bewegen en het vermijden van de dokter.

• Je hebt recht op respectvolle zorg, net als bij elke andere aandoening.
• Voel je je niet serieus genomen? Zeg dat, of vraag om een andere zorgverlener.
• Praat over ‘mensen met obesitas’, niet over ‘dikke mensen’. Woorden doen ertoe.

Hulp zoeken

Wil je iets aan je gewicht doen? Begin bij je huisarts. Die kan je doorverwijzen naar een GLI, een diëtist of andere hulp. Bereid je gesprek voor met Het gesprek met je arts. Meer informatie vind je op Thuisarts.nl en bij het Voedingscentrum.

Veelgestelde vragen